Vierhonderd jaar lang werden in Leiden wollen dekens geweven. Toch is de geschiedenis van deze alledaagse, maar bijzondere producten grotendeels uit het collectieve geheugen verdwenen. Het boek Leidse Dekens, geschreven door Mienke Simon Thomas, brengt daar verandering in en vertelt voor het eerst uitgebreid het verhaal van de Leidse deken als product, vormgevingsobject en onderdeel van de materiële cultuur.
De geschiedenis begint in 1578, met de komst van de eerste dekenwever, en loopt door tot 1980, toen de laatste Leidse deken werd verkocht. In 1976 was de laatste deken al van het weefgetouw geknipt. In die vier eeuwen groeide de deken van een aanvankelijk exclusief gebruiksvoorwerp uit tot een alledaags en onmisbaar product en uiteindelijk tot een twintigste-eeuws mode- en designobject. De productie bood werk aan tienduizenden wevers, spinners en andere gespecialiseerde vakmensen en was nauw verbonden met de economische, sociale en ruimtelijke ontwikkeling van Leiden. Leidse dekens werden bovendien geëxporteerd en waren ook buiten Nederland bekend.
Waar eerdere publicaties over de Leidse textiel vooral een sociaaleconomische invalshoek hadden, stelt dit boek de dekens zelf centraal. Hoe zagen ze eruit? Hoe werden ze gemaakt? Welke technieken, materialen en vakkennis waren daarvoor nodig? En welke betekenis hadden ze voor de stad? Daarmee verbindt het boek vier eeuwen productiegeschiedenis aan vormgeving, ambacht, industrialisatie en materiële cultuur.
Voor het onderzoek werd gebruikgemaakt van archieven en collecties van onder meer Erfgoed Leiden en Omstreken, het TextielMuseum, Museum De Lakenhal, het Nationaal Archief en het Noord-Hollands Archief, aangevuld met historische kranten en tijdschriften.
De belangstelling voor de wollen deken is inmiddels terug. De natuurlijke eigenschappen van wol — warmte, vochtregulering, vuilafstotendheid, brandwerendheid en recyclebaarheid — sluiten aan bij hedendaagse vragen over duurzaamheid en materiaalgebruik. In Leiden draagt de Stichting Leidse Deken sinds 2020 bij aan het opnieuw zichtbaar maken van dit erfgoed en worden zelfs weer nieuwe Leidse dekens geweven.
Op 17 september werd het eerste exemplaar van Leidse Dekens tijdens een feestelijke presentatie in een bomvol Museum De Lakenhal aangeboden aan Christien Meindertsma. De bijeenkomst werd afgesloten met een drukbezochte borrel bij Scheltema, de voormalige dekenfabriek die tegenwoordig als cultuurhuis een nieuwe bestemming heeft gekregen. Het boek, ontworpen door de jonge Leidse ontwerper Nina Kleingeld van studio Stikstof, geeft daarmee een vergeten hoofdstuk uit de Leidse geschiedenis opnieuw een gezicht.
Auteur: Mienke Simon Thomas
Vormgeving: Nina Kleingeld, studio Stikstof
Uitgever: Primavera Pers
