Deze week verzorgt TILT designhub, als gastredacteur vijf artikelen over Deventer en design. Vandaag over design op een fundament van historie, handel en industrie.
Deventer staat bekend als één van de oudste steden van Nederland. Dagjesmensen en weekendtoeristen genieten van meanderende straten en steegjes met boetiekjes en horeca langs de IJssel of in de binnenstad. De stad is 1250 jaar geleden ontstaan en gegroeid op handel. Tijdens de industriële revolutie is daar maakindustrie bijgekomen; blik, drukkerijen, textiel.
Onderwijs
Het huidige ontwerpklimaat in Deventer is niet geworteld in een academische traditie, maar in een lange geschiedenis van industriële productie, particulier ondernemerschap en ruimtelijke verandering. Als je de structuur van het ontwerplandschap vergelijkt met die van andere Nederlandse steden, valt een kenmerkend verschil op: steden zoals Eindhoven en Enschede danken hun creatieve identiteit grotendeels aan de directe interactie met invloedrijke kennisinstellingen zoals de Design Academy Eindhoven, de Universiteit Twente en AKI, terwijl zo’n academische basis in Deventer ontbreekt. De opleiding Interieurvormgeving aan Saxion vormt weliswaar een waardevolle educatieve factor, maar de historische basis van het design-DNA van Deventer ligt in het industriële ondernemersklimaat van de negentiende en twintigste eeuw. Design van onderop zou je kunnen zeggen.
Historie
De stad kent een rijk verleden van hoogwaardige maakindustrie en materiaalkennis. Bedrijven zoals Koninklijke Auping op het gebied van bedden- en matrassenfabricage, Thomassen & Drijver in de blik- en verpakkingsindustrie en gerenommeerde grafische drukkerijen gaven de stad decennialang een uitgesproken industrieel profiel. Deze historische bedrijvigheid leidde niet tot de oprichting van een overkoepelend onderwijsinstituut op het gebied van vormgeving, maar liet wel een ander, duurzaam effect achter: een nuchter ondernemersklimaat waarin ontwerp primair wordt beschouwd als een functioneel, maatschappelijk en commercieel product.
Het pragmatische DNA van Deventer werkt tot op de dag van vandaag door in de manier waarop de stad vormgeving faciliteert en consumeert. Een deel van de voormalige fabriekshallen en pakhuiscomplexen hebben hun oorspronkelijke industriële functie verloren, maar bieden nu onderdak aan creatieve bureaus, ambachtelijke werkplaatsen en zelfstandige studio’s. De historische architectuur biedt daarmee niet alleen een decor, maar dicteert ook de rauwe, no-nonsense dynamiek waarin hedendaagse makers zich vestigen.
Designwinkels
Naast studio’s en maker-initiatieven beschikt Deventer over een commerciële en publieke infrastructuur die een positief effect hebben op het niveau van het lokale ontwerpklimaat. Winkels als Carlos in Huis en speciaalzaken zoals MNinterieur spelen een bepalende rol. Deze ondernemers zorgen ervoor dat hoogwaardig, eigentijds en internationaal vooraanstaand meubel- en interieurdesign fysiek vertegenwoordigd is in het centrum van de stad. Zij fungeren niet alleen als verkooppunten, maar ook als esthetische referentiepunten die het aanbod van toegepaste vormgeving binnen Deventer op een hoog niveau houden.
Architectuurcentrum Rondeel
Op het snijvlak van publieke reflectie en ruimtelijke ordening levert Architectuurcentrum Rondeel al ruim dertig jaar een continue bijdrage aan het ontwerpklimaat. Als onafhankelijk platform organiseert Rondeel tentoonstellingen, debatten, lezingen en publicaties over de kwaliteit van de gebouwde omgeving, stedenbouw en landschap. Waar initiatieven als TILT zich richten op het niveau van het toegepaste product- en grafisch ontwerp, richt Het Rondeel de blik op de ruimtelijke en maatschappelijke context waarin ontwerpen (veelal architectonische) functioneren. Het platform stimuleert de discussie tussen bewoners, ontwerpers en beleidsmakers over de toekomst van de stad.
De optelsom van deze elementen verklaart de specifieke signatuur van Deventer binnen de Nederlandse ontwerpsector. Er is een designklimaat dat niet wordt gedreven door theoretische manifesten of grootschalige festivals, maar door de menselijke maat en particulier initiatief. De combinatie van industrieel erfgoed, een laagdrempelige makerscultuur, gespecialiseerde detailhandel en een actieve architectuurdiscussie vormt de basis van een volwassen en organisch gegroeid ontwerp-ecosysteem.
In plaats van te proberen andere designcentra te kopiëren, vaart Deventer een eigen koers. Intuïtief, zonder duidelijk geformuleerd masterplan. De ondernemers en ontwerpers in de stad benutten de industriële historie als een praktisch fundament voor ondernemerschap, waarin ontwerp, vakmanschap en stedelijke ruimte op een natuurlijke wijze met elkaar verbonden blijven.
TILT designhub Deventer
TILT Designhub is een onafhankelijk, door ontwerpers gedragen platform in Deventer voor design, kennisuitwisseling en samenwerking. Zonder subsidies versterkt TILT het regionale designklimaat via studio’s, exposities, evenementen en ontmoetingen.
Tekst: John Patrick Nijkamp, Studio KERN
