Artikel door Chris Reinewald
Twintig jaar geleden verbreedde het Zuiderzeemuseum (ZZM) Enkhuizen onder de nieuwe tegendraadse directeur Erik Schilp zijn formule. Via de fictieve nederzetting met historisch gereconstrueerde huisjes richtte het museum zich op specifieke Zuiderzee-ambachten en leefgewoontes. Hiervoor benaderde het ZZM hedendaagse beeldend of toegepaste kunstenaars, (mode)ontwerpers en fotografen. Idee was om ze met hun werk te laten reageren op de verzamelde ambachtelijkheden. Streeksieraden, meubels, klederdracht, genreschilderijen. Zo raakten ook non-descripte depotdochters opgewaardeerd tot autonome kunstwerken.
De expositie opent passend met een installatie van Zoro Feigl. Hij verwerkte onbijzondere kompassen en een magneet tot een installatie als symbool voor de koers van het ZZM. Erachter schimt Maarten Baas’ projectie: op een strand duwen mensen de wijzers van een klok; zijn van eerdere toepassingen bekende tophit.
Kijk en vergelijk
Het plaatsen van design-kunst in de nederige huisjes van het openluchtmuseum, volgde het populaire, postmoderne model van de kunst-op-locatietentoonstelling Chambres d’Amis in Gent (1986) van Jan Hoet.
Voor de lopende terugblikexpositie nu staan de objecten museaal geordend naast hun oervoorbeelden. Kijk en vergelijk. Bij de pakken van Viktor & Rolf (ook klompen), Francisco van Benthum en Bas Kosters is sprake van een wisselwerking tussen folklore en deconstructieve restyling.
Net zo bij het intelligente hi-craftdesign van Aldo Bakker. Hij interpreteerde de bedaagde kopertraditie met een uiterst dun gehamerde schenkkan (technische assistentie: zilversmid Jan Mathesius) als groot contrast met de plompe traditionele theepotten. Richard Hutten bleef met een houten knopstoeltje dichter bij het voorbeeld uit de kerk. Excentrieker oogt een zwarte Batmanesque stoel waar ontwerper Sjoerd Vroonland rotan vervlocht met uitstaande kunststof tiewraps.
Beurspresentaties
Herinterpretatie van het ambacht begon in de jaren negentig als leeropdracht op vormgeefopleidingen (Sandberg Instituut bijvoorbeeld) en werd conceptueel verder uitgenut door Droog Design. Designers zouden met hun innovaties het door techniek en materiaal gedicteerde ambacht kunnen vitaliseren. In de praktijk reduceerden designers het materiaal echter veelal tot enkelvoudige styling.
Het ZZM volgde Droog met eigen productpresentaties op designbeurzen in Rotterdam en Milaan; een breuk met bestaande structuren tussen maker, product en afnemer.
In de museumhuisjes werkten de geïsoleerde objecten verrassend maar ogen vaak ook sacraal. Ondertussen raken de onderlinge verschillen verder geminimaliseerd.
Nynke Koster schept met het recentste kunstwerk-in-opdracht een eigen subtiele context. Het is een bovengrondse, tot 65% verkleinde, weergave van de niet-toegankelijke waterkelder. Ga erin zitten. De tijd vouwt zich als deken om je heen.
Tentoonstelling ‘Met nieuwe ogen‘
Zuiderzeemuseum, Het Schathuys
9 mei – 30 augustus 2026
zuiderzeemuseum.nl
Fotografie: Chris Reinewald
