Longread door Thonik
Taal is wat ons verbindt en verdeelt. Op straat en in de buurt zijn onze woorden een handig hulpmiddel geweest om ons te redden, het gevaar in te schatten en om te gaan met het onbekende in onze directe omgeving. In een geglobaliseerde wereld kunnen onze vele talen zaken ingewikkelder maken dan ooit.
In China is tweetalig ontwerp altijd een weerspiegeling geweest van de geopolitieke machtsverhoudingen en internationale smaak: in 1841 werd Hongkong Brits gebied en in 1845 ontstond in Shanghai een buitenlandse enclave, wat zowel de lokale politiek als het straatbeeld veranderde: de traditionele kalligrafen die de straatnaamborden maakten, moesten rekening houden met twee talen. In de decennia die volgden, nam de uitwisseling tussen Oost en West toe en de opkomst van artistieke stromingen als Art Nouveau en Bauhaus leidde tot tweetalige typografie. De talen werden gecombineerd, maar de leesrichtingen bleven traditioneel: een Chinees zou een tweetalig bord van rechts naar links lezen, een Engelsman van links naar rechts.
In de jaren vijftig veranderde dat: naarmate de consumentenmaatschappij opbloeide en westerse merken de Aziatische markt betraden, ontstond er in Hongkong en Shanghai vraag naar tweetalige handelsmerken. Het Chinees werd aangepast aan het Engels: de leesrichting van beide talen werd van links naar rechts. Toen China haar economie in de jaren 80 openstelde, kreeg het Engels zelfs een dominante plaats in tweetalige ontwerpen, omdat Deng Xiaoping de bevolking bewust wilde maken van betere tijden die in het verschiet lagen – tijden waarin men kon streven naar de luxe van geïmporteerde spullen.
Nu de jaren tachtig een halve eeuw achter ons liggen, heeft het tweetalige ontwerp zich verder ontwikkeld. Waar tweetalig ontwerp in China ooit was bedoeld om de deur naar het westen te openen, dient het nu vaak om tegemoet te komen aan mensen die geen Chinees spreken. De grandeur die het Engels ooit had in Chinese context vertaalde zich tot voor kort zelfs naar een voorkeur voor het Latijnse alfabet, omdat het de sleutel kon zijn tot een evenwichtiger en rustiger ontwerp.
thonik gelooft dat een goed tweetalig ontwerp precies dat is: tweetalig. De twee talen, in dit geval Chinees en Engels, op gelijke voet. Het ontwerp is bedoeld om beide talen in evenwicht te brengen.
Power Station of Art, Shanghai: een balanceeract van twee talen
Het PSA-logo is gebaseerd op de architectuur van het museumgebouw. De Chinese grafisch ontwerper Shen Haopeng (ook bekend als Hope Sun) nam de schoorsteen van de oude elektriciteitscentrale, die boven het onderliggende hoofdgebouw uittorent, als uitgangspunt en stelde zo het logo samen uit vijf balken van verschillende lengtes.
Thonik werkte dit logo verder uit door aan weerszijden van de schoorsteen twee talen te plaatsen. De Engelse tekst luidt ‘Power Station of Art’ en verwijst naar het gebouw waarin het museum is gevestigd. De Chinese tekst beschrijft de huidige functie van het gebouw: het Shanghai Contemporary Art Museum. Het karakter voor ‘hedendaags’ is prominent aanwezig en Shen Haopeng ontwierp het logo met een vergelijkbare vorm. Beide talen staan even groot naast de schoorsteen. Om maar te zeggen: in dit instituut zijn zowel internationale als Chinese invloeden en ideeën even belangrijk.
M+ Museum Hong Kong: harmonieus boekontwerp
M+ is een internationaal museum voor hedendaagse kunst en visuele cultuur in Hongkong. Het museum richt zich op een meertalig en wereldwijd publiek en publiceert sinds de afgelopen jaren een boekenserie over belangrijke werken van verschillende internationale en Chinese kunstenaars als Antony Gormley’s Asian Field, Kuramata Shiro’s Kiyotomo Sushi Bar, Lin Tianmiauo’s Braiding and YOUNG-HAE CHANG HEAVY INDUSTRIES’ Crucified TVC – NOT A PRAYER IN HEAVEN.
Hier stralen de pagina’s rust uit door subtiele aanpassingen in de spatiëring en het gewicht van letters en tekens: aangezien Chinese karakters complexer zijn dan het Latijnse alfabet, lijken ze op de pagina zwaarder te wegen wanneer ze naast Latijnse letters staan. Door beide qua gewicht, spatiëring en tussenruimte dichter bij elkaar te brengen, ontstaat er een evenwicht op de pagina’s.
Daarnaast brengt deze boekenreeks het verleden en het heden in evenwicht: door de verticale Chinese koppen, die nog steeds typerend zijn voor Hongkongse teksten, te combineren met horizontale Chinese hoofdtekst – een combinatie die ook de architectuur van M+ weerspiegelt, met het verticale, smalle kantoorgebouw en de horizontale architectuur van de tentoonstellingsruimtes.
Almaty Museum of Arts, Almaty: drie talen als vorm van emancipatie
Het Almaty Museum of Arts is een museum voor hedendaagse kunst dat zich op een bijzonder kruispunt bevindt: in een land dat tot 1991 een fundamenteel onderdeel van de Sovjet-Unie was, maar zich nu losmaakt van zijn Sovjet-erfgoed, wil het museum de brede, maar nog onontdekte hedendaagse culturele scène van de regio delen met de Kazachen en de rest van de wereld.
Bij het ontwerpen van de identiteit van het museum hebben we er daarom naar gestreefd om zowel Russisch-sprekende Kazachen, Kazach-sprekende Kazachen als een Engelssprekend internationaal publiek aan te spreken. Dat heeft geleid tot een drietalige identiteit die in de startblokken staat voor de volgende grote verandering: Kazachstan is bezig met de overgang van het Cyrillische schrift naar een op het Latijnse alfabet gebaseerd schrift, een proces dat volgens de planning in 2031 voltooid zal zijn. De identiteit zal dus in de loop van de tijd nog enkele ontwikkelingen ondergaan.
Strelka Institute door Anna Kulachëk: een pingpongspel tussen twee talen
Het Strelka Institute in Moskou bevindt zich in het vacuüm tussen twee werelden: de Russische directe omgeving van het instituut en zijn rol in de internationale dialoog over architectuur en design. Veel van de projecten en evenementen waarvoor communicatie nodig is, vinden plaats in Moskou, maar het publiek van de opleidingsprogramma’s is wereldwijd. Om die reden besloot ontwerpster Anna Kulachek de communicatie van Strelka heen en weer te laten schommelen tussen het Cyrillische en het Latijnse schrift. De talen wisselen op basis van het materiaal en het publiek. Dit zorgt voor een flexibele identiteit die er altijd in slaagt de doelgroep aan te spreken, welke taal ze ook spreken.
Conclusie
Het ligt misschien voor de hand dat ontwerpen in meerdere talen meer vereist dan alleen een oog voor design; het vereist ook inzicht in wat er geschreven wordt en in de culturele context waarin taal zich ontwikkelt. Onze talen weerspiegelen immers de manier waarop we de wereld zien. Tweetalig ontwerpen vereist dus niet kennis van alleen twee talen, maar ook een open geest.
