Op Internationale Vrouwendag, een dag waarop we wereldwijd stilstaan bij de positie, stem en autonomie van vrouwen, staat Nomi centraal. Nomi is een impactvol designinitiatief dat zorg en doordacht ontwerp samenbrengt om gynaecologisch onderzoek persoonlijker, veiliger en respectvoller te maken. Het laat zien hoe ontwerp niet alleen systemen kan verbeteren, maar ook vertrouwen kan herstellen, en daarmee nieuwe perspectieven opent voor een inclusieve toekomst.
Nomi is een initiatief van sociaal ontwerpbureau Afdeling Buitengewone Zaken, in samenwerking met sociaal onderzoeker Françoise Molenaar en creatief bureau Multitude. We werken aan een nieuwe standaard voor inwendig onderzoek, persoonlijker, veiliger en respectvoller, voor patiënten en zorgverleners.
Een uitstrijkje duurt misschien drie minuten. Maar voor veel mensen is het een moment waarop ze zich letterlijk en figuurlijk openstellen. Kwetsbaar, in een ruimte waar zij weinig controle hebben. Niet omdat zorgverleners hun werk niet goed doen. Maar omdat het gesprek eromheen vaak impliciet blijft. Toestemming is niet hetzelfde als veiligheid. Niet nee zeggen is niet hetzelfde als ja.
“Ik voelde me overvallen, maar zei toch ja” – Laura, patiënt (26)
Nomi ontwerpend onderzoek
Uit Nederlands wetenschappelijk onderzoek onder bijna 1.500 vrouwen (Molenaar en Huijskes, forthcoming) blijkt:
45% ervaart inwendig onderzoek als pijnlijk.
41% voelt zich beschaamd.
23% noemt het zelfs traumatisch.
Toch hoor je dat vaak niet van je patiënt: want één op de drie vrouwen vindt het moeilijk om haar grenzen aan te geven tijdens het onderzoek.
We onderzochten wat er werkelijk gebeurt rondom inwendig onderzoek. Niet alleen de medische handeling zelf, maar alles eromheen. Hoe wordt het gesprek gevoerd? Hoe worden verwachtingen afgestemd? Hoe krijgen regie en toestemming in de praktijk vorm? We co-creëerden met patiënten, opleiders en zorgverleners. We spiegelden onze inzichten terug in sessies met medische experts. We testten, pasten aan en luisterden opnieuw.
Want een inwendig onderzoek raakt soms aan meer dan het lichaam alleen. Aan een verleden met seksueel trauma. Aan een eerdere nare ervaring met een arts. Aan schaamte, spanning of het gevoel geen keuze te hebben. Juist daar is het gesprek en afstemming nodig.
Nieuwe standaard
Hoe we dat moment vormgeven, in woorden, tempo en afstemming bepaalt hoe zorg wordt ervaren. Wij vinden dat afstemming geen extra stap is. Het is de basis van goede zorg. Niet als protocol of verplichting, maar als professionele sensitiviteit: even stilstaan bij wie er voor je zit, voor je begint.
Wij vinden dat patiënten recht hebben op regie, ook in de spreekkamer. En dat zorgverleners de ruimte verdienen om dat gesprek te voeren, zonder dat het ten koste gaat van hun tijd. Om die reden lanceerden we in september 2025 de campagne ‘Ook als je niks hoort’ en het Nomi-pakket.
CAMPAGNE FILM ‘OOK ALS JE NIKS HOORT’
Het resultaat is een gratis pakket van drie hulpmiddelen. Geen protocol. Wel een uitnodiging om expliciet te maken wat anders impliciet blijft. Want grenzen worden te vaak niet besproken. Goede zorg stopt niet bij de handeling zelf. Met kleine aanpassingen maakt Nomi een groot verschil, zonder dat je je werkwijze hoeft te veranderen.
De regiekaart helpt patiënten vooraf stil te staan bij wat voor hen belangrijk is: uitleg, pauzes, voorkeuren rond houding of tempo.
De checklist voor zorgverleners is een praktische reminder bij elk onderzoek: bewust stilstaan bij afstemming, communicatie en vertrouwen.
De wachtkamerposter is een visuele uitnodiging tot reflectie, al voor het onderzoek. Voor patiënten een prikkel om na te denken over wat zij nodig hebben. Voor zorgverleners een subtiele reminder voor aandachtig en afgestemd contact.
Het Nomi-pakket is gratis beschikbaar via nomi.nu. Want verandering in de zorg maken we samen.
Nomi is er voor iedereen die gebruikmaakt van vrouwenzorg. We hanteren de term vrouw voor de leesbaarheid, maar bedoelen: vrouwen, trans en non-binaire mensen met een baarmoeder en/of vulva. We streven naar inclusiviteit in onze benadering.
