Op vrijdag 9 oktober werd Roots #74 gepresenteerd: een publicatie over Ton Homburg, geschreven door René Pijnenburg. Het evenement vond plaats in Breda, in de studio van OPERA Concept & Design, in aanwezigheid van vele collega’s die in de jaren tachtig – net als Ton en René – studeerden aan de destijds vermaarde Academie Sint Joost; een instelling waar in die tijd onder anderen Henk Cornelissen doceerde.
Ton Homburg (Breda, 1952) werkt al bijna vijftig jaar als grafisch ontwerper, maar de schilder is nooit uit hem verdwenen. Sinds zijn studie aan Academie Sint Joost in Breda onderzoekt hij hoe beeld, typografie en inhoud elkaar kunnen versterken. Geïnspireerd door kunstenaars als Picasso, Man Ray en Kurt Schwitters ontdekte hij dat grafisch ontwerp hem de vrijheid bood om te schilderen met letters, beelden en structuren.
Zijn werkwijze begint bij nieuwsgierigheid. Wie is de opdrachtgever, wat drijft hem of haar en welke betekenis kan een samenwerking krijgen? Ton zoekt niet naar een herkenbare stijl, maar naar de essentie van iedere opdracht. Door te luisteren, vragen te stellen, te experimenteren en opnieuw te kijken, laat hij vorm en inhoud samenvallen. Helderheid vormt het vertrekpunt; gelaagdheid, subtiliteit en een vleugje humor nodigen uit tot verder ontdekken.
OPERA Concept & Design
Na zijn opleiding werkte Ton in Londen bij Bloomfield & Travis, onder meer voor Island Records, en bij Studio Dumbar in Den Haag. In 1981 richtte hij met René Pijnenburg en Frans Bevers OPERA op. De samenwerking tussen grafisch en ruimtelijk ontwerp groeide uit tot een veelzijdige praktijk waarin tentoonstellingen, visuele identiteiten, boeken en culturele projecten centraal stonden. Sinds 1989 vormt Marty Schoutsen zijn partner in werk en leven. Onder de naam OPERA Concept & Design ontwikkelt de studio ook strategieën, merken en communicatie voor bedrijven en overheden.
Affiches Moniek Toebosch & Michel Waisvisz, 1977–1982
Ton ontmoet Moniek Toebosch op Sint Joost, waar zij mode-illustratie studeert en zich dan al ontwikkelt tot performer. Tijdens zijn stage bij Cornelissen & Kruijsen ontwerpt hij in 1977 het eerste affiche voor een optreden voor twee personen, de recensent en de fotograaf. Er zullen er nog meerdere volgen voor Toebosch en haar performance collega, musicus Michel Waisvisz. Het affiche voor Aanvallen van Uitersten Holland Festival, 1983) verbeeldt het ontregelende karakter van een serie van vier live televisieprogramma’s vanuit theater Carré.
Het Zuidelijk Toneel & Erwin Olaf, 1991–1995
Ton werkt begin jaren negentig samen met fotograaf Erwin Olaf aan de communicatie van Het Zuidelijk Toneel. Een serie affiches trekt ver buiten de schouwburg aandacht en zorgt voor opschudding én zichtbaarheid. Olaf’s theatrale tableaus worden door Ton geplaatst in een strak typografisch raster. Zo ontstaat een performatieve vorm van toneelcommunicatie.
ITEMS, 1997 – 2003
Het tijdschrift ITEMS start in 1982 en bericht aanvankelijk vooral over industrieel ontwerp en architectuur. Langzaam verschuift de aandacht, voor een groeiend professioneel lezerspubliek, naar design in de breedste zin. Het blad wisselt in de beginjaren regelmatig van vormgeving. Vanaf 1997 wordt Ton verantwoordelijk voor het ontwerp van ITEMS. Er wordt een speelse identiteit geïntroduceerd met veel kleur, gedurfde typografie en een grote diversiteit aan afbeeldingen om aan te sluiten bij het brede scala aan onderwerpen. Begin 2000 verandert hij de signatuur radicaal in een subtieler, soberder redactioneel ontwerp. Deze restyling heeft invloed op elk aspect van de visuele identiteit van het tijdschrift: van het logo tot de keuze van de lettertypes en het formaat. Typografische experimenten en structuren, zoals al te zien in de Apollohuis-posters, vormen de hoeksteen van de covers in de jaren dat Ton de vormgeving verzorgt. Voor veel covers worden nieuwe lettertypes en (typo)grafische structuren ontworpen. Ton draagt in 2003 het stokje over aan een nieuwe generatie ontwerpers. ITEMS zal nog tot 2012 periodiek verschijnen.
Het Apollohuis, 1980–2002
Kunstenaar Paul Panhuysen en Remko Scha richten in 1980 in Eindhoven een centrum op waar internationale avant-garde kunstenaars hun werk presenteren. De nadruk ligt op de fusie tussen beeldende kunst en geluid. Het Apollohuis blijft tot 2002 zeer actief tentoonstellingen, performances, concerten en installaties programmeren. Ze verwerven als platform internationale bekendheid, mede door de talloze publicaties die verschijnen gedurende de 22 jaar van hun bestaan. Ton is als ontwerper vanaf het begin tot aan het einde verantwoordelijk voor de vormgeving ervan. In nauwe samenwerking met Hélène Panhuysen verschijnen boeken, brochures, catalogi en cd-producties. Vooral de betoverende serie puur typografische affiches, zijn gevoelsmatige en inhoudelijke vertaling in beeld van het werk van de geluidskunstenaars, dragen sterk bij aan de identiteit en bekendheid van Het Apollohuis. Om het tijdelijke karakter van de voorstellingen te benadrukken zijn de affiches bovendien gedrukt op vergelend papier. Zijn werk voor het Apollohuis wordt opgemerkt in binnen- en buitenland. Het MoMA in New York verwerft een grote serie Apollohuis-posters voor hun collectie.
Boekontwerp
Boekontwerp werd gaandeweg een grote liefde. Ton beschouwt een boek als een ontdekkingsreis waarin tekst en beeld hun eigen ritme vinden en de inhoud zich geleidelijk ontvouwt. Daarnaast ontwikkelt hij grafische patronen en blijft hij kunstenaars, musea, musici en jonge ontwerpers inspireren. In samenwerking zoekt hij ruimte voor experiment, vertrouwen en plezier.
Monkey Business, uitgegeven door Rizzoli New York, toont het uiterst expressieve oeuvre van Studio Job. De publicatie omvat meubels, sculpturen, tentoonstellingen en interieurs, inclusief het woonhuis van de ontwerpers. Opera verzorgt het ontwerp in nauwe samenwerking met Studio Job. Hun weelderige, ironische en ambachtelijke signatuur vormt de basis voor het grafisch concept.
Het boek Zoet & Zout van de auteurs Tracy Metz en Maartje van de Heuvel verschijnt bij de gelijknamige tentoonstelling in de Kunsthal Rotterdam. Het boek verhaalt in tekst en beeld over de veranderende houding ten opzichte van het water in Nederland. Het toont de grote opgaven waarvoor we staan en de metamorfose die het landschap op dit moment ondergaat. Het boek, uitgegeven door NAi010 Publishers, verschijnt ook in het Engels en wordt in 2013 verkozen tot het beste informatieve boek van dat jaar.
Voor het jaarlijkse evenement Papier Hier ontwikkelt Opera een nieuw concept en de naam GrafischPapierHier. Vier jaar lang treedt Opera op als curator en ontwerper, met een jaarlijks wisselend thema. Het evenement transformeert van informatieve naar een zintuigelijke ervaring rond papier als drager van ideeën. In 2010, met het thema Papier Plus, werd een bijbehorende give away uitgave bekroond met een Silver European Design Award.
Masterly presenteert al ruim 10 jaren Nederlandse ontwerpers en bedrijven op de Salone del Mobile in Milaan, een initiatief van Nicole Uniquole, tevens curator. Het Palazzo dei Giureconsulti vormt het decor voor een breed en vernieuwend designveld met zo’n honderd deelnemende ontwerpers, kunstenaars en bedrijven. Sinds 2022 ontwikkelt Opera de volledige visuele identiteit van het evenement. Grafische patronen, signing en publicaties zorgen voor een krachtig en herkenbaar totaalbeeld.
Henk Cornelissen – Gestructureerd Toeval (2025) omvat het volledige oeuvre van Henk. Concept, tekst- beeldredactie en vormgeving ontwikkelen zich in nauwe dialoog tussen de makers en Henk. Door de opzet van het boek, waaraan meerdere auteurs bijdragen, maak je niet alleen kennis met het tot dan weinig bekende en zeer omvangrijke oeuvre, het neemt je ook op heel persoonlijke wijze mee in het denk- en maakproces van de kunstenaar. De vuistdikke monografie verschijnt mei 2025 als resultaat van een langdurige, zorgvuldige reis.
Pensioen? Voor Ton is dat nauwelijks een vraag. Werken voelt voor hem niet als werken, maar als een vanzelfsprekende manier van leven. Met nieuwsgierigheid als drijfveer en oog voor het kleinste detail blijft hij nieuwe projecten onderzoeken. De schilder leeft voort in de ontwerper: in compositie, kleur, ritme, stilte en onverwachte vondsten. Zijn kracht ligt niet in één stijl, maar in een persoonlijke mentaliteit die inhoud laat spreken en altijd iets achterlaat om te ontdekken.
