Verslag van Niek Schoenmakers
Van 10 tot 14 juni presenteerde het Sandberg Instituut de Graduation Show 2026. Verspreid over verschillende locaties in Amsterdam toonden studenten van onder meer Design, Fine Arts, Studio for Immediate Spaces en Dirty Art Department het resultaat van hun masteronderzoek.
Tijdens een bezoek aan de afstudeerpresentaties van Studio for Immediate Spaces (SIS) en de Design Department (DD) viel op hoe verschillende projecten zich bewogen in de ruimte tussen vaste categorieën. Niet het eindpunt stond centraal, maar juist de overgang: tussen beschadiging en ornament, tussen afval en grondstof, tussen dier en rechtspersoon, tussen student en professional.
Studio for Immediate Spaces
De studenten van Studio for Immediate Spaces presenteerden hun werk op de tiende verdieping van het voormalige Slotervaartziekenhuis. Het gebouw, eerder ook de locatie van kunstbeurs BIGart, is nog altijd in transitie en vormt een passende context voor een afdeling die onderzoekt hoe ruimte ons denken en handelen beïnvloedt. De onafgewerkte wanden, betonnen doorgangen en schroefgaten fungeren niet als decor, maar als actief onderdeel van de presentatie.
A Slip of Space
In A Slip of Space onderzoekt architect Rosa Shepherd de handeling van het glijden als toestand tussen twee posities: een moment waarop iets zich bevindt tussen vertrek en aankomst, tussen ondersteuning en verlies van houvast.
Centraal in de installatie staan RVS-leuningen die hun vertrouwde functie lijken te verliezen. Waar een handrail normaal gesproken ondersteuning biedt, lijken Shepherds elementen juist weg te glijden van hun verankering. Fixatie en beweging bestaan tegelijkertijd. Het werk bevindt zich daarmee letterlijk tussen functie en verstoring. Voor haar onderzoek richt Shepherd zich op gebruikssporen: de vaak onopgemerkte resten van menselijke aanwezigheid in een gebouw. Jaren van gebruik hebben in de voormalige ziekenhuisruimtes schroefgaten, pluggen, potloodlijnen en beschadigingen achtergelaten. Shepherd kopieert deze sporen één op één naar de vloer. Op de plaats van een gat verschijnt een kleine ingreep, een nop, De kleine noppen doen denken aan de tactiele markeringen die in de openbare ruimte worden gebruikt om slechtzienden te begeleiden, nu uitgevoegd in aluminium, porselein of zijde. Die keuze voor zijde is niet toevallig. Het verwijst naar de slip als onderjurk: een kledingstuk dat normaal gesproken verborgen blijft, maar essentieel aanwezig is. Daarmee verschuift Shepherd de aandacht van het zichtbare naar het verborgen. De installatie roept bovendien een interessante spanning op tussen beschadiging (masculien) en ornament (feminien). Een boorgat, kras of deuk draagt iets gewelddadigs in zich, terwijl een ornament juist wordt geassocieerd met versiering en verfijning. Shepherd brengt beide werelden samen. De installatie laat zien hoe architectuur niet alleen wordt gevormd door ontwerp, maar ook door gebruik. Niet de perfecte tekening staat centraal, maar de bewustwording van onze eigen plek in die ruimte.
Looking For What Is Left
Waar Shepherd zich richt op de sporen die gebruikers achterlaten in architectuur, onderzoekt Patrick Bosman de littekens van materiaalwinning zelf. De ontwerper toont een serie objecten die direct herkenbaar zijn voor iedereen die ooit een bouwplaats heeft bezocht: een draagkolom, een schep, een dranghek en een transporttrolley. Voor de constructieve elementen gebruikt Bosman echter gevonden fragmenten marmer. Wat ontstaat is een interessante vervreemding.
Marmer wordt van oudsher geassocieerd met monumentale architectuur, macht en representatie. Van de klassieke oudheid tot hedendaagse luxe interieurs geldt het materiaal als symbool van schoonheid en status. Tegelijkertijd is het een natuurlijke grondstof die met ingrijpende extractieprocessen uit het landschap wordt gewonnen. In Looking For What Is Left verschuift Bosman de aandacht van het afgewerkte eindproduct naar het materiaal zelf. De marmerfragmenten worden nauwelijks bewerkt en behouden hun scheuren, afgebroken hoeken en gebruikssporen. Door ze te combineren met alledaagse objecten uit de bouwwereld verliezen deze hun vanzelfsprekendheid en gebruiksfunctie. De objecten lijken zich ergens tussen bouwmateriaal, sculptuur en archeologische vondst te bevinden. Juist in hun onvolledigheid schuilt hun betekenis. Bosman stelt daarmee vragen over waarde, extractie en hergebruik, maar ook over de manier waarop wij materialen betekenis toekennen.
Design Department
Aan de andere kant van de stad presenteerde de Design Department haar afstudeerwerk onder de titel Best Day of My Life. Op de laatste dag van de tentoonstelling werden de studenten zelf onderdeel van het programma tijdens een uitgebreide graduation ceremony. Onder begeleiding van muziek, van Duitse Schlager tot pop, ontvingen zij persoonlijke woorden van hun begeleiders. Er werd gelachen, gehuild en omhelsd. De ceremonie functioneerde als een publiek overgangsritueel: een laatste moment binnen de academie voordat de stap naar de professionele praktijk wordt gezet.
Waar SIS ruimte fysiek onderzoekt via materiaal en architectuur, richten de student van de Design Department zich opvallend vaak op digitale media, video, geluid en immersieve installaties. Veel projecten vragen de bezoeker niet om naar een object te kijken, maar om tijdelijk een andere positie in te nemen.
Happy Integration
Dat geldt ook voor Happy Integration van Asya Sukhorukova. De installatie is vormgegeven als een anoniem, enigszins communistisch aandoend kantoor: een omgeving van standaardmeubilair, dossiers en bureaucratische procedures. Er hangt een beklemmend gevoel, versterkt door de aanwezigheid van een olifantenmasker. In deze setting staat de bezoeker voor een keuze. Via een VR-ervaring kan men in de huid kruipen van Happy, de olifant uit de Bronx Zoo die bekend werd doordat zij slaagde voor de spiegeltest en daarmee blijk gaf van zelfbewustzijn. Tegelijkertijd kan de bezoeker plaatsnemen achter een bureau als lid van een fictieve commissie die moet beslissen over haar juridische status.
Met een lichte dosis humor stelt Sukhorukova een fundamentele vraag: wie komt in aanmerking voor rechtspersoonlijkheid? En op basis waarvan? De installatie raakt daarmee aan actuele discussies rond dierenrechten, ecosystemen en kunstmatige intelligentie. Het project laat zien hoe ontwerp zich steeds vaker beweegt richting speculatie, fictieve instituties en alternatieve systemen.
Slot
Hoewel de projecten sterk verschillen in vorm, materiaal en medium, delen zij een opvallende interesse in overgangszones. De werken tonen geen vaststaande antwoorden of concrete objecten, maar onderzoeken de momenten waarop bestaande categorieën beginnen te schuiven. Gebruikssporen worden ornamenten, restmateriaal wordt sculptuur, een dier wordt een mogelijke rechtspersoon en een student verandert in een professional. Juist in die ruimte tussen twee posities lijken de meest urgente vragen van deze Class of 2026 te ontstaan.
Sandberg Instituut
Het Sandberg Instituut is het postdoctorale instituut van de Gerrit Rietveld Academie en biedt masteropleidingen in beeldende kunst & vormgeving en interieurarchitectuur aan via vijf vaste afdelingen, aangevuld met elk jaar een nieuwe tijdelijke afdeling. Samen vormen deze afdelingen een dynamisch onderwijslandschap waarin creatieve praktijk, theorie, onderzoek en experimenteren nauw met elkaar verweven zijn.
Fotografie: Niek Schoenmakers
